Điều trị ung thư vú bằng xạ trị

1. Giới thiệu xạ trị

Xạ trị điều trị ung thư bằng cách sử dụng các các tia năng lượng cao để phá huỷ các tế bào ung thư trong khi giảm thiểu tác hại đến các tế bào bình thường. Xạ trị thường được áp dụng sau khi phẫu thuật ung thư vú. Phương pháp này rất hiếm khi được sử dụng trước khi hoặc thay thế cho phẫu thuật. 

Nếu một phần của vú được cắt bỏ (phẫu thuật cắt bỏ khối u hoặc cắt bỏ một phần tư vú), xạ trị thường được áp dụng đối với các mô vú còn lại để giảm nguy cơ tái phát ung thư tại vùng đó.

Sau phẫu thuật cắt bỏ vú, có thể dùng xạ trị đối với thành ngực nếu bác sĩ cho là có khả năng còn tồn tại tế bào ưng.

Nếu một vài tuyến bạch huyết bị cắt bỏ và những tuyến này có chứa tế bào ung thư hoặc nếu tuyến bạch huyết chưa bị cắt bỏ, xạ trị có thể áp dụng đối với vùng nách để điều trị các tuyến bạch huyết còn lại. Nếu tất cả tuyến bạch huyết dưới cánh tay đều bị cắt bỏ thì không cần thiết phải xạ trị đối với vùng nách

xa-tri-ung-thu-vu

2. Xạ trị bên ngoài 

Phương pháp điều trị này thường được thực hiện tại khoa xạ trị của bệnh viện theo nhiều liệu trình ngắn được thực hiện hàng ngày. Xạ trị được thực hiện từ thứ Hai đến thứ Sáu và nghỉ vào cuối tuần. Mỗi liệu trình kéo dài từ 10-15 phút. Bác sĩ sẽ thảo luận với bạn về phương pháp điều trị này và các tác dụng phụ của nó.

Một liều xạ trị ung thư vú có thể kéo dài từ 3 – 6 tuần và được điều trị ngoại trú.

Xạ trị bên ngoài không làm cho bạn bị phóng xạ vì tia xạ này tuyệt đối an toàn để bạn không phát tán sang các người khác, kể cả trẻ con sau khi được điều trị.

3. Lên kế hoạch điều trị

Việc lên kế hoạch là một phần rất quan trọng của xạ trị và có thể phải mất một vài buổi đến bệnh viện. Cần phải lên kế hoạch cẩn thận để đảm bảo phương pháp điều trị càng có hiệu quả càng tốt. Trong lần đến khoa xạ trị đầu tiên, bạn sẽ được yêu cầu chụp cắt lớp hoặc nằm dưới một máy được gọi là thiết bị mô phỏng (stimulator), thiết bị này sẽ lấy tia X tại vùng được điều trị. Phương pháp điều trị được một chuyên gia về ung thư (bác sĩ chuyên khoa ung thư) lên kế hoạch. Da của bạn sẽ được đánh dấu để giúp cho bác sĩ tia xạ (người thực hiện điều trị cho bạn) có thể đặt bạn vào vị trí chính xác và cho biết tia sẽ được chiếu tại đâu. Những vết đánh dấu này phải còn nguyên trong suốt quá trình điều trị, phương pháp đánh dấu vĩnh viễn (giống như hình xăm) cũng có thể được sử dụng. Những dấu này nhỏ, và chỉ được làm khi có sự cho phép của bạn. Việc đánh dấu này có thể gây khó chịu một chút. 

Xạ trị thường được sử dụng đối với toàn bộ vùng vú. Một số phụ nữ có thể dùng thêm liều tại vùng vú đã tồn tại ung thư. Cách thức này được hiểu là liều củng cố.

4. Các liệu trình điều trị

Khi bắt đầu mỗi liệu trình xạ trị, bác sĩ tia xạ sẽ đặt bạn nằm trên một ghế tựa dài, sao cho bạn cảm thấy thoải mái. Trong suốt liệu trình điều trị, bạn sẽ ở một mình trong phòng nhưng vẫn có thể nói chuyện với bác sĩ tia xạ theo dõi bạn từ phòng kế bên. Xạ trị không gây đau đớn, nhưng bạn phải nằm im vài phút khi đang được điều trị.

5. Tư thế

Nếu bạn chuẩn bị thực hiện xạ trị, bạn sẽ cần phải đặt tay bạn đúng tư thế để thiết bị xạ trị có thể điều trị một cách hiệu quả. Đôi khi xạ trị có thể làm cho cơ bắp và khớp vai tê cứng. Nếu bạn không thể chuyển động vai một cách bình thường thì việc điều trị có thể gây đau đớn hoặc sẽ khó khăn. Một bác sĩ vật lý trị liệu có thể hướng dẫn bạn một số bài tập thể dục để giúp cho việc tạo tư thế điều trị được dễ dàng hơn.

6. Tác dụng  phụ của xạ trị

Đôi khi xạ trị vú có thể gây ra các  phản ứng phụ như tấy đỏ hoặc phỏng da, cảm thấy nôn nao (buồn nôn), và mệt mỏi. Các phản ứng phụ này dần biến mất khi kết thúc liều điều trị. Sự mệt mỏi có thể vẫn tiếp tục trong một vài tháng. Xà phòng thơm, kem hoặc chất khử mùi có thể gây kích thích cho da và không được dùng trong suốt quá trình điều trị. Khi bắt đầu quá trình điều trị, bạn sẽ được hướng dẫn nên chăm sóc làn da tại khu vực được điều trị.

Xạ trị có thể làm mô vú săn chắc hơn. Trong một vài tháng hoặc năm, vú có thể sẽ nhỏ đi một chút. Xạ trị cũng có thể, rất hiếm, để lại các vết đỏ trên da do các mạch máu nhỏ bị vỡ. Tuy nhiên, đối với nhiều phụ nữ, hình dáng của vú là rất tốt. 

Đôi khi xạ trị có thể dẫn đến tác dụng phụ về lâu dài, chẳng hạn như đau thần kinh, ngứa râm ran, cánh tay và bàn tay yếu hoặc tê. Một số tác dụng phụ khác hiếm xẩy ra là: khó thở (do tác dụng của xạ trị lên phổi, và sự suy yếu của xương sườn tại khu vực được điều trị). Tuy nhiên, những tác dụng phụ về lâu dài này rất hiếm. Nếu bạn lo lắng về nguy cơ phát sinh ra một số tác dụng phụ khác do xạ trị, bạn có thể nói với bác sĩ tia xạ. Sau khi được điều trị bằng xạ trị, hãy nói cho bác sĩ biết bất cứ triệu chứng đau tay hay xương sườn hoặc khó thở mà bạn gặp phải.